Eleştirel düşüncenin simge isimlerinden John Berger ile Susan Sontag… Ayrı ayrı yarattıkları etkilere rağmen aralarındaki dostluk şimdiye değin pek göze çarpmış değil.

Berger ile Sontag’ın iki söyleşisinin ve mektuplarının toplandığı bu kitapta kâh birbirlerine tatlı tatlı takılan kâh birbirlerinde yeni fikirler uyandıran ikilinin yirmi beş yıla yayılan müşfik ahbaplığının izlerini bulacaksınız. Hikâye anlatıcılığı, birey-toplum ilişkisi ve fotoğraf üzerine tartışıyorlar, aktif dinleme sayesinde iki zihnin ne kadar zengin düşünce hatları yaratabileceğini kanıtlıyorlar.

Hazırlayan: Benoît Bourreau

Yazar ve sinemacı. Paris’te yaşıyor. Sinema çalışmaları ağırlıklı olarak sanatın estetiği ve mirası üzerine yoğunlaşıyor, hafızaya dayalı anlatıları keşfetmeye özel bir önem atfediyor.

Sayfa 23-24

JOHN BERGER

Hikâye yazma, dinleme deneyimine bakarsak her hikâyenin kendince bir öznelliği var gibi geliyor bana. Bunun özellikle altını çiziyorum, çünkü söz konusu öznelliğin hakikate dayanan ile fantastik olanın bilfiil bir arada var olduğu bir alan sağladığı kanaatindeyim, zira öznellikten söz ediyoruz.

SUSAN SONTAG

“Ses” anlamında mı?

JOHN BERGER

Susan, sesi de mutlaka konuşalım, ama oraya gelmeden önce, hayır, ses değil bir tür öznellik anlamında. Öznellik üç unsurun, üç kişinin karışımıymış gibi geliyor bana: hikâye anlatıcısı veya yazarın, hikâyedeki baş karakterlerin ve öznelliklerinin, son olarak da dinleyicinin öznelliğinin karışımı. Üçü arasında halihazırda bir işbirliği var, bu işbirliği de hikâyenin öznelliğini meydana getiriyor.

SUSAN SONTAG

Bu söylediğin bana çok uzak, çünkü ben dinleyicinin de okurun da öznelliğini hissedemiyorum. Bir öykü yazıyorsam okunacağını düşünüyorum elbette, yazdıklarımın okunabileceğini düşünmesem yazmazdım, ama bunun nasıl olup da öykünün parçası haline gelebileceğini tahayyül edemiyorum.

JOHN BERGER

Çocukken hikâye dinlerkenki halini hatırlarsın. Kimdin o zaman sen? Kendin miydin? Hikâyeyi anlatan kişi miydin? Karakterlerden birileri miydin? Hepsi birbirine karışmıştı, değil mi? Hem de güven vererek, hiç yadırgatmadan.

SUSAN SONTAG

Bu...

Devamını görmek için bkz.

Mustafa Mutlu, "Hikâye Anlatmak: Berger ve Sontag’ın izinde seyircinin çaresizliğine karşı", librekultur.com, 1 Kasım 2026

Benoît Bourreau’nun derlediği Hikâye Anlatmak, John Berger ile Susan Sontag’ın diyaloglarını bir araya getiriyor. Bourreau’nun tercih ettiği ters kronolojik okuma, kitabı sıradan bir arşiv derlemesi olmaktan çıkaran entelektüel bir gerilim yaratıyor. 1974’te görüntünün yarattığı çaresizliğe karşı omuz omuza veren bu iki zihin, 1983 yılında masa başında “hikâye anlatmak” eylemini tartışmaya başladıklarında birbirlerinden keskin biçimde ayrılırlar.

1974 yılının haziran ayında, Colorado’daki Aspen Uluslararası Tasarım Konferansı’na katılan John Berger ve Susan Sontag, ilk gün izledikleri bir fotoğraf sunumunun ardından önceden planlanmış bireysel konuşmalarını iptal etmeye karar verirler. Bir önceki akşam salonda savaş fotoğrafçısı Don McCullin’in Kıbrıs, Vietnam ve Biafra’da çektiği kareler gösterilmiş, fonda fotoğrafçının kendi sesinden cephe izlenimleri dinletilmiştir. Ertesi sabah mikrofonun başına birlikte geçen ikili, dinleyicileri rahatsız edici bir soruyla yüzleştirir: Binlerce kilometre uzaktaki bir insanın can çekişmesini, açlıktan ölen Biafralı çocukları ya da el bombası fırlatırken Olimpiyat disk atıcısı gibi estetize edilmiş Amerikalı siyahi askeri koltuklarımızda oturup izlediğimizde, gerçekte ne deneyimlemiş oluruz?

Berger’in bu soruya verdiği yanıt, bugün cebimizdeki ekranlardan akan yıkım görünt...

Devamını görmek için bkz.