“Edebiyat, yerleşik olanın konforunu bozduğunda, yasaklanmış ya da unutulmuş olanın eşiğinden içeri girdiğinde dönüştürücü/yıkıcı gücüne kavuşur. Günümüz romanı son yıllarda kolektif hafızanın, bedensel bütünlüğün ve ontolojik kategorilerin sınırlarını zorlayan deneyimlere daha çok alan açıyor. Kapanmış gibi görünen meseleleri yeniden deşen, üzeri örtülen hafızanın bir dip dalgası gibi yüzeye vurduğu ve resmi tarihin monoloğunu çoksesli bir itirazla bölen bu metinler, okuru kısmen konforsuz bir sahaya davet ediyor. Bu derleme, günümüz romanının bu yönelimini, parçalanmış öznelerden tekinsiz mekânlara, tutulamayan yaslardan aşındırılan kimliklere uzanan geniş bir spektrumda, tek bir çatı kavram etrafında okumayı öneriyor: İhlal.”

––Jale Özata Dirlikyapan

Sunuş, Jale Özata Dirlikyapan, s. 9-11

Edebiyat, yerleşik olanın konforunu bozduğunda, yasaklanmış ya da unutulmuş olanın eşiğinden içeri girdiğinde dönüştürücü/yıkıcı gücüne kavuşur. Günümüz romanı son yıllarda kolektif hafızanın, bedensel bütünlüğün ve ontolojik kategorilerin sınırlarını zorlayan deneyimlere daha çok alan açıyor. Kapanmış gibi görünen meseleleri yeniden deşen, üzeri örtülen hafızanın bir dip dalgası gibi yüzeye vurduğu ve resmi tarihin monoloğunu çoksesli bir itirazla bölen bu metinler, okuru kısmen konforsuz bir sahaya davet ediyor. Elinizdeki derleme, romanın bu yönelimini, parçalanmış öznelerden tekinsiz mekânlara, tutulamayan yaslardan aşındırılan kimliklere uzanan geniş bir spektrumda, tek bir çatı kavram etrafında okumayı öneriyor: İhlal.

İhlal, sadece yasak olanın çiğnenmesi değil, bedenin, yasaların ve hafızanın önüne çekilen setlerin yıkılarak, geride kalan enkazın ve o enkazın altındaki potansiyelin görünür kılınmasıdır. Michel Foucault’nun “İhlale Önsöz” yazısındaki yaklaşımından hareketle söylersek, “sınır ile ihlal, varlıklarının yoğunluğunu birbirlerine borçludurlar” (2014: 56). İhlal, sınırı inkâr etmez veya yok etmez; bilakis onu zorlayarak, aşarak ve üzerine basarak görünür kılar. Bir sınırın varlığını, ancak onu zorladığımızda gerçekten hissederiz. Bu kitapta bir araya getirilen incelemeler de Foucault’nun işaret ettiği bu gerilim hattında durarak, ihlal ediminin kimi romanlarda nasıl kapanmaz yaraların kaydı...

Devamını görmek için bkz.

Burak Uzun, "Eleştirinin Eleştirisi ya da Okuru İhlale Dâhil Etmek", edebiyatburada.com, 6 Ekim 2026

Bazı dersler bitmez. Ders süresi dolar, dönem kapanır, kâğıda notları alınır ama o derste aralanan kapı yıllarca açık kalır. Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde Jale Özata Dirlikyapan’dan aldığım “Yazınsal Metinlere Eleştirel Yaklaşımlar” dersi benim için öyle bir dersti. Dersi almadan önce bir romanı okuyup beğenmiş olmayı, keyif almış olmayı onu anlamakla eş sayardım. Dersi alıp dönemi bitirdikten sonra ise bir metnin sustuğu yerlere de kulak veren bir okur olduğumu hissettim desem abartmış olmam. Sonrasında hiçbir kitap benim için sadece bir keyif unsuru değildi artık.

Şimdi elimde hocamın hazırladığı İhlalin Sınırları var. On üç akademi temelli yazarın günümüz romanına dair yazılarını bir araya getiren bir derleme. Günümüz Romanı Üzerine Yazılar alt başlığı ile Metis Yayınları’nın Metis Eleştiri dizisinden çıktı.

Kitabın çatısında tek bir kelime duruyor: ihlal. Dirlikyapan sunuşta bu kavramı Foucault’dan alıp zarifçe açıyor. İhlal sınırı yıkmaz, onu zorlayarak görünür kılar. Bir duvarın varlığını ancak ona yaslandığımızda hissederiz. Güzel fikir, üstelik günümüz romanının resmi tarihe, bedenin bütünlüğüne, insanla insan olmayan arasındaki çizgiye karşı takındığı tavrı tek bir sözcükte toplamaya yetecek kadar geniş. Okurken aklıma birçok soru takıldı. Örneğin, bozacı Mevlüt’ün uysal gece yürüyüşleri ile Ebru Ojen’in Lojm...

Devamını görmek için bkz.