Dillere destan “Akdeniz ruhu”, felaket anlarına verilen tepkinin emaresi, “ne biri ne de öteki” olanların sağ kalma stratejisi sayılabilir mi?

Akdeniz, kuraklık ve tufan gibi afetlerin yanı sıra kıtlık, fetih ve savaş gibi insan elinden çıkma felaket ve çalkantılarla binyıllardır yoğrulageliyor. Federico Campagna Akdeniz’in hayal gücü bakımından bereketli topraklarında dolaşırken, Antikçağın yaşamı ve dünyayı anlamlandırma çabasından hareketle koyulduğu yolda mitolojiyle felsefeyi, felsefeyle tarihi iç içe geçiriyor. Büyük İskender’in başka başka kültürlerdeki tezahürlerini, Roma İmparatorluğu’nun gölgesinde solmaya yüz tutan pagan düşünürleri, din savaşlarının ortasında aynı hikâyeleri başka dillerde dokuyup yaşatarak dünyalar kuran çevirmenleri, hain addedilen korsan, köle ve “dönme”leri, savaş borazanlarına kulak tıkayarak geçmişe de geleceğe de can veren yayıncı, sanatçı ve yazarları ele alıyor. Akdeniz halklarının kriz anlarında verdiği ölüm kalım savaşında sığındığı muhayyile kalelerini ve sonsuz katmanlarla zenginleşen bakış açılarını gözler önüne seriyor.

Akdeniz’in melez yapısına, belli coğrafi sınır, kültür ve etnik kökenlere sığmayışına dikkat çeken Campagna, felsefenin de tarihin de edebiyatla bağını kuran metniyle bizi şiirsel bir yolculuğa çıkartıyor.

Ölümlüler, Bronz Çağı, s. 27-29

Tufandan önce Akdeniz ışıl ışıl, rengârenk bir yerdi. Çorak ovaları yaran kanyonlarda pembe beyaz tuzdan parıltılı kuleler yükseliyordu. Güneş ışığında buharlaşan göllerin süt gibi suları bulutların aksettiği, elmas gibi parlayan aynalarla manzarayı süslüyordu. Antilop sürüleri kırmızı killi düzlüklerde yetişen seyrek bitki örtüsünde otlanırken, kemirgenler el değmemiş gri çakmaktaşı tortuları arasında koşuşturuyordu. Nehir kıyılarındaki yemyeşil patikalarda fillerle su aygırları Afrika ile Avrupa arasında özgürce dolaşıyordu.

Batıda, İber Yarımadası’ndan Fas’a kadar uzanan kesintisiz bir sıradağ, Atlas Okyanusu ile Akdeniz çöküntüsü arasında devasa bir kayaç gibi uzanıyordu. Kuzey, doğu ve güneyde ise üç kıtanın topraklarıyla çevriliydi bu çöküntü. Yukarıda, henüz tanrıların bulunmadığı gökyüzünde Messiniyen Çağı’nın güneşi, tektonik plakaların fark edilemeyen hareketini izliyordu.

Kuraklaşan Akdeniz altı yüz bin yıldan fazla süre boyunca dengesini korumuştu, ara sıra meydana gelen patlamalar, rüzgârların neden olduğu erozyon ve iç göllerin buharlaşmasını saymazsak tabii. Hayvan ve bitki nesilleri, uçsuz bucaksız topraklar üzerindeki hareketleri kadar düzenli bir şekilde birbiri ardına gelmişti. Sonra bir şeyler değişmeye başladı. Atlas Okyanusu’ndaki dalgalar Batı’daki dağların sınırına her geçen yıl daha şiddetle çarpıyordu. Okyanusun yuttuğu kumlu sahiller yok oluyor, tuzlu bataklıklar iç kesimlere yayı...

Devamını görmek için bkz.