“Gerçeklik nedir – veya daha geniş bir çerçeveden bakacak olursak, yaşıyor olmak ne anlama gelir? Bu soruyu nasıl yanıtlamaya çalışırsak çalışalım, en belagatli teşebbüslerimiz bile tuhaf, muhteşem ve mucizevi var olma deneyimini tam olarak tarif etmekte yetersiz kalır. Bütün bu mucizenin tam orta yerinde de duyularımız yer alır. İç benliklerimiz ile dış dünya arasındaki arayüzü duyularımız oluşturur. Büyük sanat eserlerindeki ve doğanın ihtişamındaki güzelliği algılamamızı ve buz gibi bir içecekten aldığımız yudumun, kahkaha seslerinin, sevgilimizin dokunuşunun tadına varmamızı onlar mümkün kılar. Kısacası duyular hayatı yaşanmaya değer kılar.”

Peki varlığımızın bu kadar temel bir parçası olan duyularımızın önemini yeterince takdir ediyor muyuz? Biyolog Ashley Ward, dünyaya dair algımızı ilmek ilmek dokuyan duyularımızı keşfetmeye davet ediyor bizi. Nasıl duyumsadığımızın yanı sıra neden duyumsadığımıza ve her birimizin duyusal deneyimlerde birbirimizden –ve diğer bazı hayvanlardan– nasıl farklılaştığımıza dair ilginç soruların peşine düşüyor. Duyularımızın nasıl daima esnek bir işbirliği içinde olduğunu ve beynimizin bir duyusal girdi çorbasını nasıl algıya dönüştürdüğünü açıklıyor. Dahası, hepimizin aşina olduğu beş duyunun ötesinde, bizim için hayati önem taşımakla birlikte daha geri planda kalan –denge, içduyum ve özduyum gibi– duyulara bakış atıyor.

Duyularımızın işleyişini biyolojiden psikolojiye ve kültürel boyutlara uzanan geniş bir perspektiften ele alan Beş Duyu ve Ötesi’ni, öznel gerçekliğimizin nasıl kurulduğunu merak eden herkesin keyifle okuyacağına inanıyoruz.

Giriş, s. 11-14

Etrafımızdaki dünyada ışık, gölgeler

ve renkler yoktur.

Nobel Fizyoloji veya Tıp Komitesi üyesi

Prof. C. G. Bernhard’ın sunuş konuşmasından

Sidney’de olağanüstü bir bahar sabahı, yeni bir öğrenci grubuyla duyular üstüne bir ders yapacağım amfiye ulaşmak için kampüste yürüyorum, içim kıpır kıpır. Duyusal biyolojinin mucizelerini anlatırken öğrencilerin yüzlerindeki ifadeleri izlemeye bayılıyorum. Müthiş bir konu bu, ben de hakkını vererek anlatmak istiyorum. Sadece bilgi aktarmıyorum, içimdeki coşku onlara da geçer umuduyla bir performans sergiliyorum.

Sidney’in simge mekânlarından birindeyim, kampüsün göbeğindeki Avlu diye bilinen açık alanda. Mimarlar peyzaja son bir dokunuş olarak avlunun bir köşesine yarı tropik bir ağaç kondurmuşlar; bu ulu jakaranda ağacı her yıl güney yarıküre bahara kavuşurken çiçeğe durur, mis kokulu mor çiçekleriyle öğretim yılının sona yaklaştığını haber verir. Sidney’in başka yerlerindeki jakarandalar da çiçeklenince şehrin çehresi değişir. Bir ay boyunca parklar ve kaldırımlar çiçeklerin dökülen yapraklarıyla kaplanır. Benim için bu dönem yılın duyusal anlamda zirve noktasıdır.

Bu ulu ve kadim ağacı hayranlıkla izlerken, fotonların ve koku moleküllerinin bir araya gelerek böylesi bir yüceliği dokuyabilmesinin ne kadar inanılmaz bir şey olduğunu düşünmekten kendimi alamıyorum. Beynim bu temel bilgilere erişip müthiş bir sinerjinin neticesinde bunları algısal deneyime d...

Devamını görmek için bkz.