ISBN13 978-605-316-293-3
13x19,5 cm, 264 s.
Yazar Hakkında
İçindekiler
Okuma Parçası
Eleştiriler Görüşler
Yazarın Metis Yayınları'ndaki
diğer kitapları
Mahmud ile Yezida, 1980
Osmanlıya dair Hikâyat, 1981
Taziye, 1982
Kum Saati, 1984
Son Istanbul, 1985
Sahtiyan, 1985
Cenk Hikâyeleri, 1986
Kırk Oda, 1987
Lal Masallar, 1989
Eski 45'likler, 1989
Yaz Sinemaları, 1989
Mırıldandıklarım, 1990
Yaz Geçer, 1992
Geyikler Lanetler, 1992
Yaz Geçer - Özel Basım, 1992
Oda, Poster ve Şeylerin Kederi, 1993
Omayra, 1993
Bir Garip Orhan Veli, 1993
Kaf Dağının Önü, 1994
Metal, 1994
Ressamın İkinci Sözleşmesi, 1996
Murathan ' 95, 1996
Li Rojhilatê Dilê Min / Kalbimin Doğusunda, 1996
Başkalarının Gecesi, 1997
Paranın Cinleri, 1997
Başkasının Hayatı, 1997
Dört Kişilik Bahçe, 1997
Mürekkep Balığı, 1997
Dağınık Yatak, 1997
Oyunlar İntiharlar Şarkılar, 1997
Metinler Kitabı, 1998
Üç Aynalı Kırk Oda, 1999
Doğduğum Yüzyıla Veda, 1999
Meskalin, 2000
13+1, 2000
Erkekler İçin Divan, 2001
Çocuklar ve Büyükleri, 2001
Soğuk Büfe, 2001
Yüksek Topuklar, 2002
7 Mühür, 2002
Timsah Sokak Şiirleri, 2003
Yazıhane, 2003
Yabancı Hayvanlar, 2003
Erkeklerin Hikâyeleri, 2004
Eteğimdeki Taşlar, 2004
Çador, 2004
Kadınlığın 21 Hikâyesi, 2004
Bir Kutu Daha, 2004
Beşpeşe, 2004
Elli Parça, 2005
Söz Vermiş Şarkılar, 2006
Büyümenin Türkçe Tarihi, 2007
Kâğıt Taş Kumaş, 2007
Yedi Kapılı Kırk Oda, 2007
Kullanılmış Biletler, 2007
Dağ, 2007
Kadından Kentler, 2008
Eldivenler, hikâyeler, 2009
Bazı Yazlar Uzaktan Geçer, 2009
Hayat Atölyesi, 2009
İkinci Hayvan, 2010
Gelecek, 2010
227 Sayfa, 2010
Stüdyo Kayıtları, 2011
Kibrit Çöpleri, 2011
Şairin Romanı, 2011
Şairin Romanı - Ciltli, 2011
Doğu Sarayı, 2012
Aşkın Cep Defteri, 2012
Bir Dersim Hikâyesi, 2012
Tuğla, 2012
Mutfak, 2013
189 Sayfa, 2014
Mezopotamya Üçlemesi, 2014
Merhaba Asker, 2014
Kadınlar Arasında, 2014
İskambil Destesi, 2014
Harita Metod Defteri, 2015
Güne Söylediklerim, 2015
Solak Defterler, 2016
Aşk İçin Ne Yazdıysam, 2016
küre, 2016
Dokuz Anahtarlı Kırk Oda , 2017
Edebiyat Seferleri İçin Vapur Tarifeleri, 2017
Tren Geçti, 2017
Çağ Geçitleri, 2019
Hamamname, 2020
Aile Albümü, 2021
Devam Ağacı, 2021
Erkekler Yalnızlıklar, 2021
Evrak Çantası, 2022
Işığına Tavşan Olduğum Filmler, 2022
Bu kitabı arkadaşına tavsiye et
 

Özgün Enver Bulut, "995 km Boyunca Ülke Tarihi", Birikim, 9 Kasım 2023

“İnsan hiç anlamıyor böyle birinin ölmesini.” [1]

“Hafıza bir görüntü ister,” demiş Bertrand Russell. Öyledir, zihnimizde görüntüsü kalmamış şeyleri hatırlamayız ya da bir olayın bizdeki izi ne kadar silik olsa da onu mutlaka bir imgeyle hatırlamaya çalışırız. “Gözümüzle görmediğimize inanmayacağımızı söylemelerimiz bundandır belki.” [2]

995 km’yi okumaya başladığım ilk sayfadan itibaren, alıntıyla başladığım Harita Metod Defteri’ne doğru gittim. Oradaki gibi, gözümüzle görmek istediğimiz görüntülerin tanıklığını yaptırıyor Mungan ve inanabilmemiz için 995 km süren bir yolculuğa çıkarıyor. Daha da önemlisi 90’lı yıllara doğru görüntüleri hafızalara yerleştirme derdinde.

Mekân ve kent

Romanda ilk anda dikkat çeken şey mekânlarla kurulan ilişki. Mekânların anlatımına özel bir önem vermiş Mungan. Çok detay vermeden, sokakla, bahçeyle, otogarla, hamamla, kahveyle, kitapçıyla, camiyle, buluşturuyor okuru. Mekânlar da kentlerin hafızasıdır. Kentlerde oraya özgü bir kapalı çarşı, bir meydan, ilginç sokaklar, o kente özgü ürünlerin satıldığı dükkânlar olmazsa olmazlardır. Buraları çıkarınca kentten, ne kentin ihtişamı ne hafızası kalır. Murathan Mungan ince dokunuşlarla bu hafızayı da okurun önüne koyar.

Bir süre yolun sağa kıvrılan yanındaki Bakırcılar Çarşısı’nda dolanıyor, inip kalkan çekiç sesleri arasında eski zamanlardan kalma görüntüler düşüyor gözlerinin önüne. Saraçların ve yemenicilerin yan yana sıralanmış dükkanlarına göz atıyor. Baklavacı, tatlıcı, kebapçıların, önlerinde fıstık çuvalları dizili, kapısından mal taşan dükkanların önünden geçiyor, eski kitaplar satan, toz tutmuş camlarının içeriyi görünmez ettiği bir dükkânın önünde Hz. Ali’nin cenklerini anlatan halk hikayeleri kitaplarını görünce duralıyor. [3]

995 km, sözcükleri çok olan, sözcükleri güçlü bir yazarın, Susan Sontag’ın, “başkalarının acısına bakmak” [4] dediği yerden bakar mekâna. Sözün gücü bir deklanşör gibi uzanır zamanda.

Kerem her gelişinde mutlaka bu sokak aralarında, surların orada, Gazi Köşkü, Surp Giragos Ermeni Kilisesi’nin çevresi, Erdebil Köşkü, Hevsel bahçelerinde dolaşmaktan ayrı keyif alırdı. Bir-iki kere Garipoğlu Hamamı’nda yıkanmışlığı da vardı. (…) Dicle kıyısında farklı tarihlerde çekilmiş bir deste fotoğraf kalmıştı ona. Anadolu’da nereye gitse o şehrin tren garının, eskilerden kalmış bir sinema binasının önünde ya da hâlâ yıkılmamışsa Cumhuriyet’in ilk yıllarında kalan saat kulesinin altında fotoğraf çektirmeyi severdi. “Yalnız şehirleri değil, tarihini de gezeceksin,” diye düşünürdü.” [5]

Yüzyıllık özet

Murathan Mungan, 90’lı yılların panoramasından küçük bir cumhuriyet yüzyılı çıkarıyor 995 km’de. Musa Anter cinayetiyle başlattığı roman, aynı zamanda Mustafa Suphi ve arkadaşlarının cinayetidir. Sabahattin Ali cinayetidir. Abdi İpekçi, Kemal Türkler, Doğan Öz, Cevat Yurdakul, Bedrettin Cömert cinayetleridir. Hrant Dink ve Tahir Elçi’nin katledilmesi bunlara dahildir. Maraş, Sivas, Çorum katliamlarıdır. Susurluk’tan yayılan irindir. 90’lı yıllar aslında bu ülkenin derin tarihidir.

90’lı yıllar ülkenin derin olduğu kadar, en karanlık yıllarıdır. Ülkenin doğusunda faili meçhuller, köy boşaltmalar, uyuşturucu ticareti, hak ihlalleri, kitabevlerinin bombalanması, esrarengiz kayıplar olurken, ülkenin batısında oluşturulan milliyetçilik, Kürtlere linç olarak geri dönüyordu. Murathan Mungan’ın kahramanlar üzerinden anlattığı işte bu dönemde yapılmak istenenler ve yaşananlardır. Dönemin dergi ve gazeteleri her gün bu manşetlerle çıkıyordu. Devlettin eğittiği Hizbullah’ın satırlı cinayetleri, katledilen gazeteciler, resmî açıklamalar... Bir akıl tutulması hali devredeydi. “Ötekileştirdikleri”, “öteki olarak” gördükleri insanlara saldıran kalabalık bir lümpen grubu devredeydi.

Kendi evinde iktidarsız olan süperego, toplumda bir cellada dönüşür. Bu bireyler, bir yandan bastırılmış dürtülerini serbest bırakırken, bir yandan da kendilerini uygarlığın koruyucuları olarak görmenin doyumunu yaşar. Saldırganlıkları iç çatışmalarını ortadan kaldırmadığı ve her zaman saldırabilecekleri başka insanlar olacağı için de bu bastırma rutini durmadan tekrarlanır ve böylece toptan yıkıma doğru gider. [6]

Olan tam da buydu. Faşist bir akıl devredeydi ve rutin yükseldikçe yükseliyordu. Devşirdikleri genç insanlara milliyetçilik sosu yükleyip, eline verdikleri silahla, “ötekileştirdikleri” herkese kurşun sıktırabildikleri bir dönemdi. Romanda Göktürk isimli kişi tam da böyle bir profil ve bu profil hafıza zorlandığında, Hrant Dink’in katiline doğru götürecektir okuru. En azından benim okumam ve okuduğumda gittiğim yer burası oldu. Sıradan insanlardan kahraman yaratmanın ölçütü, karşı tarafın “bölücü” olduğu, eylemlerinin ulvi bir amaç için gerçekleşeceğine ikna edilmesi, bir tür ahlâki sorumlulukla kurban seçilenin üzerine gönderilmesidir. Koşulsuz kabul, kahraman olma duygusunun yanında, arkasının kuvvetli olduğunu düşünmesi, o güvencenin verilmesi ve dindarsa ‘bir din düşmanından”, milliyetçilik ağır basıyorsa “bir vatan haininden” kurtarılan din ve ülke vardı.

Kahraman

İki bölümden oluşan romanda ilk bölüm cinayeti işleyen isimsiz kişiyle başlıyor. Burada muhteşem bir çözümlemeyle katilin kişilik analizini, ilişkilerini, dünyaya bakış açısını ve buralara kadar hangi aşamalardan geçtiğini görürüz. İç dünyasında bir mümin, sadakat ve imanla dolu bir dindar, kendini allah yoluna adamış bir nefer, iyi yetiştirilmiş bir eleman... Bölümde insanı soluksuz bırakan taraf, ilginç bir kovalamacanın yanında, cemaat ilişkileri, cemaatin devletle olan bağlantıları, çalışma şekli, dinî kavramlar ve elbet katilin eğitildiği kişilerle olan anımsamalarından tam da dönemi yaşatıyor Mungan. ‘Üstü örtülen şeylerin’ sorgulanmadığında ülkede nelerin olup bittiğini bugünün penceresinden okurun önüne koyuyor ve vurdumduymazlığın, geçmişle yüzleşememenin, belleksizliğin nelere yol açtığını kesintisiz aktarıyor.

İnsanların en korktukları, kaçtıkları şey yüzleşme korkusu, yüzleşememe. Oysa tarih denen geçmiş zamana yüklenen anlam büyük olmasa ve geçmişin yüzleşecek insanın bugününe yansıması olmasa, kuru kuruya iman edilen geçmişin tuzla buz olacağından kuşku yoktur. İnsanın içindeki en büyük korku, geçmişte yaşananların bir şekilde ona ulaşacağı ve bunun onu yaralayacağı korkusudur. Çünkü insan anımsamak istemez. Anımsadığını da kalbinin derinliklerine gömer. Gömdüğü aynı zamanda bir ülkenin kaderidir. Murathan Mungan bu kaderi insanların avucuna koyar ve bir kez daha yüzleşmeleri için anımsatma yapar 995 km’de.

Yol

995 km aynı zamanda bir yol romanı. Diyarbakır’dan otobüsle başlayan yolculuk 995 km uzaklıktaki Alanya’ya kadar sürüyor. Bu süre aynı zamanda on yılın tarihi. Aynı zamanda bir ülkenin yüzyılının tarihi. Ötekini yok etme üzerine kurulan denklem, kendini kabul ettirme ve büyük bir korku oluşturmak için her yolun mubah olduğu bir denklemdir. İşte bu denklemin çözümlerini yolculuk içine yerleştirir Mungan. O yolculuktan sarkan molalarda, varış yerlerindeki gizli kodlarda ve kovalamacanın sırlarında hep yeni denklemler kurar, formülü verir ve çözümü okura bırakır.

Sonuç

Yine Mungan okuru olarak benim için eşsiz bir güzellikte olan Harita Metod Defteri’ndeki, “Tren” yolculuğuna giderim. “O uzun, sarsıntılı yolculuğun derin yorgunluğu öyle diplerde bir uykuya yatırmış olmalı ki beni, sabah uyandığımda olanları hatırlamam, nerede olduğumu algılamam, kendime yeryüzünde bir yer bulmam epey zaman aldı.” Kuşkusuz romanı bitirince bir zaman küçük bir algı eksikliği yaşanabilir. Bir zaman sonra romanın gerçek olduğunu ve romandaki her detayın aslında bu ülkede yaşandığını kavradığınızda, bu ülkede yaşayan bir okur olarak kendi sessizliğinize isyan edeceksiniz. İçinizde şizofrenik bir yangının sarsıntısı ve acısı büyüyecek. Sonra da “eyvah, ben ne yaptım” diyeceksiniz.

Bir de özel bir paragraf olarak müziğe dair iki kelam etmek gerekiyor. Romanda Umut isimli gazeteci, bir plak koleksiyoneri. Onun ağzından, Led Zeppelin IV plağı için “tüm rock müzik tarihinin en iyi plağı” denilerek okuru Led Zeppelin IV’e doğru götürüyor öncelikle. Daha sonra da “Creedence Clearwater Revival” topluluğunun “Suzy Q, Who’II Stop the Rain, Down on the Corner, Proud Mary, I Put a Spell on You” şarkıları eşliğinde yolculuğa çıkarıyor. Bir yandan kitabın sayfalarındaki esrarı, örgüyü, yaşananları, kurguyu yaşarken, diğer yandan Emerson, Lake and Palmer’in “From the Beginning”ini dinlerken bulacaksınız kendinizi.

Notlar


[1] Murathan Mungan, Yaz Sinemaları, Metis, Ocak 1993. Metne dön.
[2] Murathan Mungan, Harita Metod Defteri, Metis, Kasım 2015. Metne dön.
[3] Murathan Mungan, 995 km, Metis, Ekim 2023. Metne dön.
[4] Susan Sontag, Başkalarının Acısına Bakmak, Agora, Kasım 2005. Metne dön.
[5] Murathan Mungan, a.g.e. Metne dön.
[6] Max Horkheimer, Akıl Tutulması, Metis, Şubat 2016. Metne dön.

 
 

Kişisel Veri Politikası
Aydınlatma Metni
Üye Aydınlatma Metni
Çerez Politikası


Metis Yayıncılık Ltd. İpek Sokak No.5, 34433 Beyoğlu, İstanbul. Tel:212 2454696 Fax:212 2454519 e-posta:bilgi@metiskitap.com
© metiskitap.com 2023. Her hakkı saklıdır.

Site Üretimi ModusNova









İnternet sitemizi kullanırken deneyiminizi iyileştirmek için çerezlerden faydalanmaktayız. Detaylar için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.
X